ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ-25 : ಫೇಕ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುನಿಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿಗೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ನೆಲೆ

📹 1 Feb 2026 Did You Do A Wikipedia Search Today? Meet The Man Who Founded it! (Kerala Lit Fest)

ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಧ್ಯಮ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಬರ್ಖಾದತ್  ಅವರು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಜಿಮ್ಮಿ ವೇಲ್ಸ್ ಅವರೊಡನೆ ನಡೆಸಿದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತಿಕರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ  ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವೂ ಆಗಿತ್ತು. ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ  ಅವರು ಈ ಸಂವಾದವನ್ನು ಬಹಳ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸಿದರು ಅನಿಸುತ್ತದೆ. 

ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೂ  ಆಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತಿತರ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಆಧಾರಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುನಿಷ್ಟ ಸತ್ಯವು  ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ  ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ  ಧ್ರುವೀಕರಣ ಮತ್ತು "ಕ್ಲಿಕ್‌ಬೈಟ್" ಸಂಸ್ಕೃತಿಯದೇ ರಾಜ್ಯ. ಅದು ವಿಷತ್ವ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಏಕೆಂದರೆ ಇಂತಹ ಜಾಲತಾಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಕಂಟೆಂಟ್ ಅನ್ನೇ ಒದಗಿಸುತ್ತ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇಂದು ವಿಷಯ ತಜ್ಞರಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ತಾಣಗಳ ತೀವ್ರ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಸಮೂಹ ಆಧಾರಿತ ಮಾಹಿತಿ ಕೋಶವಾದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ  ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. 

ತನ್ನ  25 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ  ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಜಿಮ್ಮಿ ವೇಲ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿರುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂವಾದವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನಾವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರುಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನೀಲನಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಆಕ್ರೋಶದ ವ್ಯವಹಾರೀಕರಣ 

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಿಗೆ  ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವುದೇ ಮುಖ್ಯ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಹೀಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಬಹು ಆಯಾಮದ ದೃಷ್ಟಿಗಿಂತ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತರುವುದು ಆಲ್ಗಾರಿದಮ್ ನ ಆದ್ಯತೆ  ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ  ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸುದ್ದಿ ಮಳಿಗೆಗಳು ಸಹ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಭಜನಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ವರವಾಗಿದೆ. 

ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳು 

ನಾವು ಸರ್ಚ್ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳ ಯುಗದಿಂದ ' ಜನರೇಟಿವ್ AI ಯುಗ' ಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಾಗ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಸಮುದಾಯದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬದಲು  ಟಾಪ್-ಡೌನ್ ಮಾಡರೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವ  ಭಾಷಾ ಮಾದರಿಗಳು (LLM ಗಳು) ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ  ತಪ್ಪಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ  ಮಾದರಿಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಂತಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಹಿತಿಗೆ ಖಚಿತತೆ ಒದಗಿಸಲು ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ನಂಬಿಕೆಯ ವಿರೋಧಾಭಾಸ

ನಾವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯೋತ್ತರ ( post - truth )  ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ,  ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಾಯಕರುಗಳಿಗೆ  ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ  ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಸತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆ, ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್.  ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂದೇಹದಿಂದ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದಾಗ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅರಿಯುವುದೇ ಸವಾಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಯಕರುಗಳ ನಿರಂತರ ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ  ಜನರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಪ್ರಾಪಗಾಂಡಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ತಂತ್ರಗಳು

ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಇಕೋ ಚೇಂಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಚಲಿಸಲು, ಜಿಮ್ಮಿ ವೇಲ್ಸ್ ಹಲವಾರು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ :

ಡಿಜಿಟಲ್  ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳು ನಿಮ್ಮ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಇತಿಹಾಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀವು ಏನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು  ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ನೀವು ಹುಡುಕಲು ಯೋಚಿಸದಿರುವ ಮಾಹಿತಿ  ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಆಗಲು ಕುಕೀಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾವನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವಾಗಿ ಬಳಸಿ: ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಅರಸುವಾಗ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು  ಮೊದಲಿಗೆ ನೋಡಬೇಕು. ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ದೀರ್ಘ-ರೂಪದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ: ಕಿರು-ರೂಪದ ವೀಡಿಯೊಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ದೀರ್ಘ-ರೂಪದ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇನ್ನೂ ಇದೆ. ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ-ಓದಿನ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಗಳು( long form journalism ) ಯಾವುದೇ  ವಿಷಯದ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಎದುರಾಗಿದ್ದರೂ 

ಮಾನವ ಸಹಯೋಗ: ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲು ಸಹೃದಯಿ  ಮತ್ತು ಚಿಂತನಶೀಲ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಯಶಸ್ಸು ಖ್ಯಾತಿ ಅಥವಾ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ.   ಸಹಯೋಗದ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು  ಜ್ಞಾನ-ಹಂಚುವುದಕ್ಕೆ  ಸಿದ್ಧರಿರುವ ಜನರನ್ನು  ಅದರ ಯಶಸ್ಸು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.