ಇರಾನ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು

 1979 ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ  ಇರಾನ್ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಆಂತರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.  ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕ್ರೂರ ಆಡಳಿತದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಗುರುತುಗಳಾಗಿವೆ. ಅಧಿಕ ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕರೆನ್ಸಿ ಅಪಮೌಲ್ಯೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧ  2025 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳದೆ  ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಕರೆಗಳಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡವು. ಜನವರಿ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸಾವುಗಳು 5,000 ಮೀರಿವೆ. ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಲೈವ್ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕೌಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ

ಟೆಹ್ರಾನ್, ಇಸ್ಫಹಾನ್ ಮತ್ತು ಶಿರಾಜ್‌ನಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿವೆ.  US ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಗಗನಕ್ಕೇರುತ್ತಿರುವ ಬೆಲೆಗಳು, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಬ್ಸಿಡಿ ಕಡಿತಗಳಿಂದ ಈಗಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ರಿಯಾಲ್ USD ಗೆ 1.4-1.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ತಲುಪಿ, ಇದು ಇರಾನಿನ ಸ್ಟಾಕ್ ಬಜಾರ್ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಲೀಡರ್ ಖಮೇನಿ ವಿರುದ್ಧ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ 12-ದಿನಗಳ ಯುದ್ಧವು ಇರಾನಿನ ಪರಮಾಣು ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು, ಮಿಲಿಟರಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭ

ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಇರಾನ್‌ನ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, 1953 ರ ದಂಗೆಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ತೈಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮೊಸಾಡೆಗ್ ಅವರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿತು, ಶಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರೆಜಾ ಪಹ್ಲವಿಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. 1979 ರ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಶಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು, 1980-1988 ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ಗೆ US ಬೆಂಬಲದ ನಡುವೆ ಅಯತೊಲ್ಲಾ ಖೊಮೇನಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. 

2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮಾರ್ಜಾನ್ ಕಮಾಲೀ ಬರೆದ ' ದಿ ಸ್ಟೇಷನರಿ ಶಾಪ್ ಆಫ್ ಟೆಹರಾನ್ ' ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ  1953ರ ಮೊಸಾಡೆಗ್ ಅವರ ಪದಚ್ಯುತಿ ಮತ್ತು ಅಂದೂ ಸಹ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ದ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಇರಾನಿಯನ್ನರ ಬಗೆಗೆ  ನಿರೂಪಣೆ ಇದೆ. 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸ್ಕಾಟ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಬರೆದ ' ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ ' ಕೃತಿಯು 1979 ರಲ್ಲಿ ಶಾ ನ ಪದಚ್ಯುತಿಯು ಇರಾನಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು  ದುರಂತಮಯ ತಿರುವಿನ ಘಟನೆಯಾದದ್ದರ ರೋಚಕ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 

ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 2015ರಲ್ಲಿ  ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ The Joint Comprehensive Plan of Action ( JCPOA ) ಯು ಇರಾನಿನ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ  ಮತ್ತು ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಇರಾನಿನ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ 2018ರಲ್ಲಿ  ಟ್ರಂಪ್‌ JCPOA ನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡರು. 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಇರಾನಿನ ಜನರಲ್  ಸುಲೇಮಾನಿಯ ಹತ್ಯೆ ನಡೆಯಿತು. ಇರಾನಿನ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದವು.  

ಸಂಭವನೀಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು

ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕತ್ವದ ಇರಾನ್ ಆಡಳಿತವು ಬಲಪ್ರಯೋಗದ  ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೂ ಅದು  ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಉಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.  ಕುರ್ದಿಶ್  ಅಥವಾ ಬಲೂಚ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಗತವಾದ ಹೋರಾಟ  ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಸಂಭವ ಇದೆ. ಇರಾನ್ ಪರಮಾಣು ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕ್ಸಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರೆ, ಒತ್ತಡದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದರೆ ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ  ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. IRGC ಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಗಳಾದರೆ  ಅಥವಾ U.S. "ಗರಿಷ್ಠ ಒತ್ತಡ" ದ ನಡುವೆ ಚೀನಾ-ರಷ್ಯಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಬಹುಧ್ರುವೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯಾದರೆ ಉಲ್ಬಣವು ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಅಥವಾ "ಇರಾನಿಯನ್ ಪುಟಿನ್" ತರಹದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು.

ಇರಾನ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಶಾಂತಿಯು ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ದಮನ, ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಬಾಹ್ಯ ಒತ್ತಡಗಳ ವಿಷಕಾರಿ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು 2025 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭುಗಿಲೆದ್ದರೂ  ಆದರೆ ಅದು ಅಧಿಕ ಹಣದುಬ್ಬರ, ಕರೆನ್ಸಿ ಕುಸಿತಗಳು ಮತ್ತು ಸಬ್ಸಿಡಿ ಕಡಿತಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಳವಾದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ದಮನ

ಆಡಳಿತದ ದಮನಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವುದು, ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಶೂಟ್ ಮಾಡುವುದು  ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆಗಳು ಹೀಗೆ  5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕೊಂದವು, ಜೊತೆಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕೌಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಂಧನಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಕೋಪವನ್ನು ಖಮೇನಿ ವಿರೋಧಿ ಘೋಷಣೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದವು. IRGC ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕ್ಲೆರಿಕಲ್ ಗಣ್ಯರು ಜನತೆಯ ಕಲ್ಯಾಣದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಿಂತ  ಹಿಜ್ಬೊಲ್ಲಾದಂತಹ ಪ್ರಾಕ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಭ್ರಮನಿರಸನವು ಬೆಳೆಯಿತು. ಪಹ್ಲವಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕರೆಗಳು ದೇವಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ನಂಬಿಕೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಒತ್ತಡಗಳು

ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ "ಗರಿಷ್ಠ ಒತ್ತಡ"ದ  ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು 2025 ಇಸ್ರೇಲ್-ಯು.ಎಸ್. ಪರಮಾಣು ಸೈಟ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನದಾಳಿಗಳು ಇರಾನ್ ನ  ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದವು. ದಶಕಗಳ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು-1953 ದಂಗೆಯಿಂದ JCPOA ನಿರ್ಗಮನದವರೆಗೆ-ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿವೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬೆಂಬಲಿತ  ಆಡಳಿತ-ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದೆ. ಆದರೂ  ಅಶಾಂತಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ಹೋಗಿಲ್ಲ.

ರೆಜಾ ಪಹ್ಲವಿ ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆ

1960 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರೆಜಾ ಪಹ್ಲವಿಯನ್ನು  ಅವರ ತಂದೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರೆಜಾ ಶಾ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1967 ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೌನ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. U.S.ನಲ್ಲಿ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ರೆಜಾ  ಅವರು 1979 ರ ಕ್ರಾಂತಿಯು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ ನಂತರ 18 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಡಿಪಾರು ಆಗುವ ಭಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕೆಗೆ  ಓಡಿಹೋದರು. U.S. ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗಳಿಂದ, ಅವರು 1986 ರಲ್ಲಿ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇರಾನಿನ ವಲಸೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು.

"ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ಸ್" ನಿಂದ

ಸ್ಕಾಟ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರ  ಪುಸ್ತಕವು  ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರೆಜಾ ಷಾ ಅವರ ಪತನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ರೆಜಾ ಅವರ ತಂದೆ ಯನ್ನು "ಕಠಿಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಆಡುವ ದುರ್ಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿ" ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ತೈಲ ಸಂಪತ್ತಿನ ನಡುವೆ ಷಾ ಅವರ ಬಲ  ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದು, SAVAK ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಹಂಕಾರಗಳು  ಖೊಮೇನಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು, ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಡವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು  ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ  ಪರವಾಗಿದ್ದ ರಾಜವಂಶದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ರೆಜಾ ಪಹ್ಲವಿ ಅವರ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ ಹೊಂದಿಸುವಂತೆ ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಓದುವಾಗ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇರಾನಿಯನ್ನರ ಸಮ್ಮತಿಯಿದೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.

ಟ್ರಂಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಾನಿನ ಸಂಭವನೀಯ ಭವಿಷ್ಯ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.